CBAM Nedir?
CBAM, Carbon Border Adjustment Mechanism'in kısaltmasıdır — Türkçesi Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM). AB'ye ithal edilen karbon yoğun ürünlerin gömülü emisyonlarını AB ETS karbon fiyatıyla eşitleyen bu düzenleme, 1 Ocak 2026'dan beri kesin rejimde uygulanmaktadır.
Açılım ve Türkçe karşılığı
CBAM = Carbon Border Adjustment Mechanism. Türk mevzuat ve literatüründe karşılığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)'dır; ikisi aynı düzenlemeyi ifade eder. AB müşterileriyle yazışmalarda, gümrük belgelerinde ve AB Komisyonu portallarında İngilizce kısaltma (CBAM) kullanılır; bu sayfa iki terminolojiyi köprüler.
CBAM'in hukuki temeli
CBAM, AB Tüzüğü (EU) 2023/956 ile kurulmuştur ve AB'nin "Fit for 55" iklim paketinin ticaret ayağıdır. Omnibus Basitleştirme Paketi (EU) 2025/2083, yıllık 50 ton de minimis eşiği getirerek küçük ithalatçıları yükümlülük dışında bırakmıştır. Ekim 2023 – Aralık 2025 arasındaki geçiş döneminde yalnızca çeyreklik raporlama yapıldı; 1 Ocak 2026'dan itibaren mali yükümlülük içeren kesin rejim geçerlidir.
AB ithalatçısının yükümlülükleri
- Yıllık 50 ton üzeri CBAM malı ithal ediyorsa authorised CBAM declarant (yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi) statüsü almak,
- İthal ürünlerin gömülü emisyonlarını (embedded emissions) AB metodolojisiyle beyan etmek,
- Emisyonlara karşılık gelen CBAM sertifikalarını satın alıp teslim etmek — satış 1 Şubat 2027'de ortak merkezi platformda başlar, 2026 ithalatlarına ilişkin ilk yıllık beyan 30 Eylül 2027'ye kadar verilir.
İhracatçının rolü, doğrulanabilir emisyon verisini üretip ithalatçıya sağlamaktır; veri sağlanamazsa AB'nin (daha yüksek) varsayılan değerleri uygulanır ve ürün rekabet gücü kaybeder.
Sık kullanılan CBAM terimleri (EN–TR)
| İngilizce | Türkçe |
|---|---|
| Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) | Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) |
| Embedded emissions | Gömülü emisyonlar |
| Authorised CBAM declarant | Yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi |
| CBAM certificate | SKDM sertifikası |
| De minimis threshold (50 t) | De minimis eşiği (50 ton) |
| Carbon leakage | Karbon sızıntısı / kaçağı |
| Free allocation (EU ETS) | Ücretsiz tahsisat (AB ETS) |
CBAM hangi ürünleri kapsar?
Çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki, tüzüğün Ek I listesinde CN kodlarıyla tanımlı ürünler. 2030'da tüm AB ETS sektörlerine genişleme beklenmektedir. Sektör bazlı etki için sektörel analiz sayfamıza, tarih planlaması için SKDM takvimine bakın.
Sık Sorulan Sorular
CBAM'in açılımı nedir?
Carbon Border Adjustment Mechanism. Türkçe resmi karşılığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'dır (SKDM); kamuoyunda 'sınırda karbon vergisi' olarak da anılır.
CBAM raporunu kim verir?
Beyan yükümlülüğü AB'deki yetkilendirilmiş ithalatçıya aittir. Türk ihracatçısının görevi, ürünlerinin gömülü emisyon verisini AB metodolojisine uygun ve doğrulanabilir biçimde ithalatçıya sağlamaktır.
CBAM sertifikası ne kadar?
Sabit bir fiyatı yoktur: sertifika fiyatı AB ETS ihale fiyatının haftalık ortalamasına endekslidir ve piyasayla birlikte dalgalanır. Satışlar 1 Şubat 2027'de başlayacaktır.