CBAM Nedir?
Kısa cevap
CBAM, Carbon Border Adjustment Mechanism'in kısaltmasıdır; Türkçesi Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'dır (SKDM). AB'ye ithal edilen karbon yoğun ürünlerin gömülü emisyonlarını AB ETS karbon fiyatıyla eşitleyen bu düzenleme, 1 Ocak 2026'dan beri kesin rejimde uygulanır. Beyan yükümlüsü AB'deki "authorised CBAM declarant"tır; Türk ihracatçısı doğrulanabilir emisyon verisini sağlar.
- Açılım
- Carbon Border Adjustment Mechanism
- Türkçe karşılık
- Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)
- Yükümlü
- Authorised CBAM declarant (AB ithalatçısı)
- Sertifika satışı
- 1 Şubat 2027
Açılım ve Türkçe karşılığı
CBAM = Carbon Border Adjustment Mechanism. Türk mevzuat ve literatüründe karşılığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)'dır; ikisi aynı düzenlemeyi ifade eder. AB müşterileriyle yazışmalarda, gümrük belgelerinde ve AB Komisyonu portallarında İngilizce kısaltma (CBAM) kullanılır; bu sayfa iki terminolojiyi köprüler.
CBAM'in hukuki temeli
CBAM, AB Tüzüğü (EU) 2023/956 ile kurulmuştur ve AB'nin "Fit for 55" iklim paketinin ticaret ayağıdır. (Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956)
Omnibus Basitleştirme Tüzüğü (EU) 2025/2083, yıllık 50 ton de minimis eşiği getirerek küçük ithalatçıları yükümlülük dışında bırakmıştır (elektrik ve hidrojen hariç). (Kaynak: Omnibus Tüzüğü (AB) 2025/2083)
Ekim 2023 – Aralık 2025 arasındaki geçiş döneminde yalnızca çeyreklik raporlama yapıldı; 1 Ocak 2026'dan itibaren mali yükümlülük içeren kesin rejim geçerlidir. (Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956)
Kim ne yapar? Taraflar ve sorumluluklar
| Taraf (EN) | Türkçe | Rolü |
|---|---|---|
| Authorised CBAM declarant | Yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi | Hukuki yükümlü. Yıllık beyanı verir, sertifikaları satın alıp teslim eder. |
| Operator (installation) | Tesis işletmecisi / üretici | Gömülü emisyonları AB metodolojisine göre izler ve hesaplar; veriyi beyan sahibine iletir. |
| Exporter | İhracatçı | Ticari ilişkiyi yürütür; üretici değilse, üreticiden emisyon verisinin alınmasını ve aktarılmasını sağlar. |
| Accredited verifier | Akredite doğrulayıcı | Kesin rejimde beyan edilen gerçek emisyon verisini doğrular. |
| Competent authority | Yetkili ulusal makam | AB üye devletinde yetkilendirme başvurusunu karara bağlar, beyanları denetler. |
(Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956) Ayrıntılı adımlar: ihracatçı uyum rehberi.
AB ithalatçısının yükümlülükleri
- Yıllık 50 ton üzeri CBAM malı ithal ediyorsa authorised CBAM declarant statüsü almak,
- İthal ürünlerin gömülü emisyonlarını (embedded emissions) AB metodolojisiyle beyan etmek,
- Emisyonlara karşılık gelen CBAM sertifikalarını satın alıp teslim etmek — satış 1 Şubat 2027'de ortak merkezi platformda başlar, 2026 ithalatlarına ilişkin ilk yıllık beyan 30 Eylül 2027'ye kadar verilir. (Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956; Omnibus Tüzüğü (AB) 2025/2083)
İhracatçının rolü, doğrulanabilir emisyon verisini üretip ithalatçıya sağlamaktır; veri sağlanamazsa AB'nin varsayılan değerleri (default values) uygulanır. Varsayılan değerler genellikle verimli bir tesisin gerçek değerlerinden yüksektir; bu da ürünün rekabet gücünü zayıflatır.
Sık kullanılan CBAM terimleri (EN–TR)
| İngilizce | Türkçe |
|---|---|
| Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) | Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) |
| Embedded emissions | Gömülü emisyonlar |
| Authorised CBAM declarant | Yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi |
| CBAM certificate | SKDM sertifikası |
| De minimis threshold (50 t) | De minimis eşiği (50 ton) |
| Default values | Varsayılan değerler |
| Precursor | Öncül mal (girdi) |
| Carbon leakage | Karbon sızıntısı / kaçağı |
| Free allocation (EU ETS) | Ücretsiz tahsisat (AB ETS) |
Tüm terimlerin açıklamaları: SKDM / CBAM sözlüğü.
CBAM hangi ürünleri kapsar?
Çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki, tüzüğün Ek I listesinde CN kodlarıyla tanımlı ürünler. (Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956) Ürün bazlı liste için SKDM ürün kapsamı ve CN kodları, sektör bazlı etki için sektörel analiz, tarih planlaması için SKDM takvimi.
Sık Sorulan Sorular
CBAM'in açılımı nedir?
Carbon Border Adjustment Mechanism. Türkçe resmi karşılığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'dır (SKDM); kamuoyunda 'sınırda karbon vergisi' olarak da anılır.
CBAM raporunu kim verir?
Beyan yükümlülüğü AB'deki yetkilendirilmiş beyan sahibine (ithalatçıya) aittir. Türk ihracatçısının görevi, ürünlerinin gömülü emisyon verisini AB metodolojisine uygun ve doğrulanabilir biçimde ithalatçıya sağlamaktır.
CBAM sertifikası ne kadar?
Sabit bir fiyatı yoktur: sertifika fiyatı AB ETS ihale fiyatına endekslidir ve piyasayla birlikte dalgalanır. Satışlar 1 Şubat 2027'de başlayacaktır.
Kaynaklar
- Tüzük (AB) 2023/956 — Sınırda karbon düzenleme mekanizması — Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex)
- Tüzük (AB) 2025/2083 — SKDM basitleştirme (Omnibus) değişikliği — Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex)
- Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) — Avrupa Komisyonu (DG TAXUD)
Kaynakların seçimi ve bilgi türü etiketleri için: metodoloji · tüm kaynaklar