SKDM Nedir?
Kısa cevap
SKDM — Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (İngilizce: CBAM) — AB'ye ithal edilen çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen ürünlerinin üretiminde salınan emisyonlara AB ETS karbon fiyatına endeksli bir maliyet getiren AB düzenlemesidir. Kamuoyunda "sınırda karbon vergisi" olarak bilinir. Kesin rejim 1 Ocak 2026'dan bu yana yürürlüktedir; yükümlü taraf AB'deki ithalatçıdır, emisyon verisini ise üretici/ihracatçı sağlar.
- Resmi adı
- Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM)
- Hukuki dayanak
- Tüzük (AB) 2023/956
- Kesin rejim
- 1 Ocak 2026
- Kapsam
- 6 sektör
- De minimis eşiği
- 50 ton/yıl (elektrik ve hidrojen hariç)
- İlk yıllık beyan
- 30 Eylül 2027
Kısa tanım
SKDM (İngilizce adıyla CBAM), AB Tüzüğü 2023/956 ile kurulan ve AB'ye ithal edilen karbon yoğun ürünlerin gömülü emisyonlarına AB ETS karbon fiyatına endeksli bir maliyet getiren düzenlemedir. (Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956)
Amacı karbon sızıntısını önlemektir: AB içinde karbon fiyatı ödeyen üreticiler ile AB dışından ithal edilen ürünler arasında eşit rekabet koşulu kurmak. (Kaynak: AB Komisyonu CBAM portalı)
"Sınırda karbon vergisi" ile aynı şey mi?
Evet — halk dilinde "sınırda karbon vergisi" veya "karbon gümrük vergisi" denen düzenlemenin resmi adı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'dır. Teknik olarak bir vergi değildir: AB ithalatçısı, ürünün gömülü emisyonlarına karşılık gelen SKDM sertifikalarını satın alıp teslim eder. Sertifika fiyatı AB ETS ihale fiyatına endekslidir; ihracatçı açısından pratik etkisi ürün başına ek karbon maliyetidir.
| Özellik | SKDM (CBAM) | Klasik gümrük vergisi |
|---|---|---|
| Hukuki niteliği | Sertifika teslim yükümlülüğü | Vergi / gümrük resmi |
| Yükümlü | AB'deki yetkilendirilmiş beyan sahibi (ithalatçı) | İthalatçı |
| Tutarı belirleyen | Gömülü emisyon × AB ETS'ye endeksli sertifika fiyatı | Gümrük kıymeti × sabit oran |
| Menşe ülkede ödenen karbon fiyatı | Düşülebilir | Dikkate alınmaz |
SKDM nasıl işler? — 3 adım
- Emisyon raporlama: Üretici/ihracatçı, ürünlerindeki gömülü emisyonları AB metodolojisine göre hesaplar ve AB ithalatçısına raporlar.
- Sertifika alımı: Yıllık 50 tonun üzerinde SKDM malı ithal eden AB ithalatçısı "yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi" statüsü alır ve emisyonlara karşılık gelen sertifikaları satın alır. Satış 1 Şubat 2027'de ortak merkezi platformda başlar. (Kaynak: Omnibus Tüzüğü (AB) 2025/2083)
- Karbon fiyatı indirimi: Üretim ülkesinde fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı varsa, bu tutar SKDM yükümlülüğünden düşülür. (Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956)
Hangi sektörler kapsamda?
Altı sektör: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen. (Kaynak: AB Tüzüğü 2023/956) Sektör bazlı ayrıntı için: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen. Ürün düzeyinde kontrol için CN kodu listesine bakın.
Beklenti AB Komisyonu'nun Aralık 2025 gözden geçirme raporu doğrultusunda 2030'da kapsamın tüm AB ETS sektörlerine genişletilmesi beklenmektedir; bu henüz yürürlükte bir kural değildir. (Kaynak: AB Komisyonu CBAM Review Report, Aralık 2025)
Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?
AB Komisyonu'nun geçiş dönemi verilerine göre Türkiye, AB'nin SKDM kapsamındaki ithalatının yaklaşık %12'sini karşılayan en büyük tedarikçilerden biridir. (Kaynak: AB Komisyonu CBAM Review Report, Aralık 2025)
Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türkiye'nin toplam ihracatının %41'i AB'ye gitmektedir. (Kaynak: Ticaret Bakanı Ö. Bolat, Aralık 2024)
7552 sayılı İklim Kanunu (9 Temmuz 2025) ile ulusal ETS'nin çerçevesi kuruldu; ihale mekanizması devreye girdiğinde Türkiye'de fiilen ödenen karbon fiyatı SKDM maliyetinden düşülebilecektir. (Kaynak: 7552 sayılı İklim Kanunu (Resmî Gazete, 9 Temmuz 2025)) Ayrıntılar: Türkiye ve SKDM.
Sık Sorulan Sorular
SKDM ne zaman yürürlüğe girdi?
Geçiş dönemi (yalnızca çeyreklik raporlama) Ekim 2023'te başladı ve Aralık 2025'te sona erdi. Mali yükümlülük getiren kesin rejim 1 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi.
SKDM kimleri etkiler?
Doğrudan yükümlü, AB'deki ithalatçıdır (yıllık 50 ton üzeri SKDM malı ithal edenler). Ancak emisyon verisini üreten ve maliyet baskısını hisseden taraf, AB'ye satış yapan üretici ve ihracatçılardır — Türkiye'de özellikle çelik, alüminyum, çimento ve gübre sektörleri.
SKDM maliyeti nasıl hesaplanır?
Temel formül: ürünün gömülü emisyonu (tCO₂e) × SKDM sertifika fiyatı. Sertifika fiyatı AB ETS ihale fiyatına endekslidir. Kesin rejimin ilk yıllarında yükümlülük, AB ETS'de hâlâ verilen ücretsiz tahsisat oranında azaltılır; üretim ülkesinde fiilen ödenen karbon fiyatı da düşülür.
Kaynaklar
- Tüzük (AB) 2023/956 — Sınırda karbon düzenleme mekanizması — Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex)
- Tüzük (AB) 2025/2083 — SKDM basitleştirme (Omnibus) değişikliği — Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex)
- Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) — Avrupa Komisyonu (DG TAXUD)
- CBAM Review Report (Aralık 2025) — Avrupa Komisyonu
- Ticaret Bakanı Ömer Bolat açıklaması (Aralık 2024) — T.C. Ticaret Bakanlığı
- 7552 sayılı İklim Kanunu — T.C. Resmî Gazete / Mevzuat Bilgi Sistemi
Kaynakların seçimi ve bilgi türü etiketleri için: metodoloji · tüm kaynaklar